خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

خیانت در فرهنگ لغت

۱. بدعهدی
۲. بیوفایی، پیمانشکنی، عهدشکنی، غدر
۳. بیعصمتی، بیعفتی، زناکاری
۴. دزدی
۵. دغلی، نادرستی، ناراستی

 خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

قانون گذارکشور عزیز ما ایران در کتاب قانون مجازات اسلامی  در ماده ۶۷۴ توضیحی در مورد این بحث داه است که به شرح زیر است

(هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته هایی از قبیل سفته و چک و قبض  و نظایر ان به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هرکار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شود و بنابراین بوده است که اشیای مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که اشیا نزد او بوده انها را به ضرر مالکین یا متصرفین انها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از ۶ماه تا ۳سال محکوم خواهد شد )

خیانت یعنی پیمان شکنی و بی وفایی  و امانت یعنی مالی  را به منظور حفاظت و نگهداری را یه شخصی میدهیم  که تا زمان معینی از ان نگهداری کند خیانت در امانت مبحثی از است که از  سپردن مال نزد شخصی  به نام  امین سخن میگوید

امین شخصی است که از مال حفاظت میکند  و امانتگذار کسی است که مال را  به منظور نگهداری به امین تحویل میدهد اما  اگر در زمان تعیین شده امین از پس دادن مال خودداری کند خیانت در امانت محقق میشود

البته باید بگوییم اگر امین قادر به برگرداندن نباشد مانند بسته بودن راه ها و… خیانت در امانت محقق نمیشود

پس اگر ما مالی را به طور قانونی به شخصی بسپاریم با شرط استرداد(پس گرفتن) در موعد معین و او عاجز از بازگرداندن شود  شخص مرتکب جرم خیانت در امانت شده است و مجازات قانونی دارد

ویژگی های جرم خیانت در امانت

برای تحقق جرم خیانت در امانت باید نسبت به مال استعمال(استفاده کردن)یعنی مورد استفاده قرار دادن  همراه با سو نیت باشد که از طریق

۱-فعل:مانند اینکه  شخصی  چرخ خیاطی خود را به دوستش امانت دهد  تا از ان مراقبت کند اما دوستش با ان خیاطی کند

۲-تلف کردن (از بین بردن):اعم از اتلاف جزیی یا بصورت کامل مانند پاره کردن برگی از یک کتاب یا از بین بردن وصف شی مانند پاشیدن رنگ بر روی درب ماشین

۳-تصاحب کردن(مالک شدن):یعنی مال را به امانتگذار تحویل ندهد و خود را مالک ان بداند

مفقود کردن (گم کردن):مانند اینکه خودرویی را به شخصی امانت دهیم و او خودرو را در پارکینگ خانه پارک کند و بگوید سرقت شده است.

البته یک نکته مهم ان است که باید عمل شخص خیانت کار و شخصی که مالی را امانت گذاشته باعث متضرر شدن شخص امانت گذار باشد تا بتوانیم بگوییم جرم خیانت در امانت محقق شده و شخص امانت گذار بتواند در مراجع قضایی طرح دعوی کند!

هر شخصی میتواند جرم خیانت در امانت را انجام دهد و فرقی بین افراد عادی و کارمندان دولت وجود ندارد.

فعل و ترک فعل در خیانت در امانت

برای تحقق این جرم یا باید عملی را انجام داد یا انرا ترک کرد که به ان فعل یا ترک فعل میگویند

فعل به اینصورت است که مثلا ماشینی را بصورت امانت به ما میسپارند اما درب ماشین در یک تصادف خراب میشود که مصداق(تلف کردن) است

یا اینکه اینکه طلایی را به ما امانت میدهند و ما آن را گم میکنیم که این نیز مصداق  (مفقود کردن) است

ترک فعل نیز به این صورت است که که ما از وظیفه خود سرپیچی میکنیم و وظیفه ای که در قبال ان مال داشته ایم را ترک میکنیم

مانند اینکه حیوانی که به صورت امانت به ما سپرده شده است و باید به ان غذای میدادیم فراموش کردیم و ان کار را انجام نداده ایم و  باعث تلف شدن حیوان شده است

یا نگهبانی که وظیفه نگهبانی خانه را در شب داشته تا از گاوصندوق مراقبت کند در نیمه شب خانه را ترک میکند و سارقین گاو صندوق را به سرقت میبرند

خیانت به معنای پیمان‌شکنی، نقض عهد، بی‌وفایی و رعایت نکردن امانتداری است و امانت در اصطلاح عبارت از مالی است که به وسیله یکی از عقود امانی یا به حکم قانون نزد شخصی باشد. امانت، امین و مال امانی از جمله اصطلاحاتی هستند که به وفور در زندگی روزمره افراد به کار می‌روند و همه به طور نسبی با معنا و مفهوم این کلمات آشنا هستیم. مسئولیت امین از زمان سپردن مال به وی آغاز می‌شود و عرف، اخلاق و قانون حکم می‌کند تا در حفظ، نگهداری و مصرف مال امانی به شیوه‌ای که مورد نظر مالک آن است، کوشش کند اما گاه بنا به هر انگیزه‌ای بعضی اعمال ارتکاب می‌یابند که ممکن است نه‌تنها امین را مسئول جبران مال و خسارات ناشی از عدم حفظ مناسب مال کند بلکه بنا به شرایطی منجر به مجرم شناخته شدن امین و مجازات وی شود؛ اینجاست که از جرم خیانت در امانت چنانچه که قانون مقرر می‌دارد، صحبت به میان خواهد آمد.همچنین معنای خیانت پیمانشکنی نغض عهد و بیوفایی است

تعریف چند اصطلاح در رابطه خیانت در امانت

۱ امین به شخصی گفته میشود که مالی را به او نزد امانت می سپارند تا در مورد مقرر به شخص صاحب مال تحویل دهد

۲ مال مورد امانت به مال گفته می شود که به امین داده میشود مثل این که شخصی کتابی را به دوستش دهد

۳ خائن: فرد امینی بوده که مالک، مال مورد امانت را به او سپرده تا نگهداری کند و یا به مصرف خاصی برساند ولی مال را تلف کرده و یا مورد استفاده قرار داده است. برای تحقق جرم خیانت در امانت، مال امانی باید توسط مالک یا متصرف قانونی (نماینده مالک) به امین سپرده شود. یعنی اگر توسط شخصی غیر از مالک مثلا دزد، به فرد دیگر سپرده شود، امانت معنایی ندارد. همچنین سپردن مال باید از راه های قانونی صورت گرفته باشد پس اگر سارق مال مسروقه (دزدی) را نزد دیگری به امانت گذارد و امین به جای بازگرداندن مال آن را به ضرر سارق (دزد) به صاحب اصلی کالا یا دولت بدهد یا اصلاَ از آن به نفع خود استفاده نماید، مرتکب جرم خیانت در امانت نشده است. برای تحقق جرم خیانت در امانت لزوما می بایست عدم استرداد  مال همراه با سوء نیت ضرر رساندن به مالک باشد ، یعنی اگر امین بدون اینکه مرتکب تقصیری شده باشد ، از بازگرداندن مال مورد امانت ناتوان باشد ، جرم مورد نظر اتفاق نمی افتد .

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

شرایط خیانت در امانت

۱ مال از سوی مالک به طور قانونی به امین تحویل شده باشد

تفاوت خیانت در امانت با سرقت یا کلاه برداری

در سرقت فرد سارق بدون اطلاع دارنده مال، به تصاحب مال او اقدام می‌کند و در کلاهبرداری، فردی با انجام عمل متقلبانه، مال دیگری را تصاحب می‌کند. درحالی‌که در بحث خیانت در مال، فردی امین که دارنده مال یا وسیله، خودش او را برای نگهداری مال یا اجاره دادن و عاریه دادن مال انتخاب کرده است در نگهداری آن به او خیانت کرده و باعث ضررش می‌شود.همچنین در اینجا بحث از بین رفتن اعتماد افراد نسبت به یک دیگر نیز مطرح است

تفاووت دیگر این است که در سرقت و کلاه برداری شخص حتمان نفعی نصیبش میی شود ولی در خیانت در امانت ممکن است نفعی هم نصیب امین نشود

آیا جهیزیه مصداق مال امانی است؟

مطابق با ماده ۳۳۷ قانون مدنی اموالی که به شکل صریح یا ضمنی جهت استیفا در اختیار دیگری قرار می‌گیرد رابطه امانی به وجود نمی‌آورد.پس نتیجه می گیریم که جهیزیه مصداق مال امانی نیست

ارکان خیانت در امانت

۱ رکن مادی که همان استعمال تصاهب یا مفقود کردن است

استعمال استعمال: به معنای استفاده کردن از مال مورد امانت جرم است، برای مثال شخصی خودروی خود را به دوستش امانت می‌دهد تا در پارکینگ منزل خود از آن نگهداری کند، اما دوست وی از آن خودرو برای مسافرکشی استفاده می‌کند. تصاحب: یعنی شخص امینی به جای انجام وظیفه‌اش، مال دیگری را از آن خود بداند و با آن طوری رفتار کند که دیگران گمان کنند او مالک مال است. اتلاف: تلف یا نابود کردن مال مورد امانت، یکی دیگر از گونه‌های خیانت در امانت است. مفقود کردن: امین بدون این که مال مورد امانت را تلف کند، موجب شود که دستیابی آن برای مالک غیر ممکن شود.

۲ رکن معنوی

سو نیت عام و سو نیت خاص است سوء نیت عام به معنی انجام عمدی عمل تصاحب، استعمال، تلف یا مفقود نمودن مال موضوع امانت است و سوء نیت خاص یعنی قصد و اراده ورود ضرر به غیر است.

۳ رکن قانونی

بر طبق ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات و قانون مجازات اسلامیهر گاه اموال منقول (خودرو) یا غیرمنقول (ملک) یا نوشته هایی از قبیل سفته و چک و قبض و مانند آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور برگردانده شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها مصرف یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد. برای این که جرم خیانت در امانت تحقق یابد، شرایطی لازم است:

. ۱موضوع جرم باید مال یا وسیله تحصیل مال باشد.

. ۲مال امانی باید از سوی مالک یا متصرف قانونی به امینی سپرده شود.

. ۳مال به یکی از طرق قانونی و با شرط استرداد یا به مصرف معین رسانیدن، به امین سپرده شده باشد.

. ۴بین فعل مرتکب و ضرر مالک یا متصرف قانونی آن رابطه علیت برقرار باشد.

مدارک لازم جهت اثبات خیانت در امانت

۱ • رسید امانی مالی که صاحب مال آن را به امانت سپرده است و مالک خواستار استرداد و مطالبه‌ی آن از امین است.

۲ • تنظیم اظهارنامه و سپس دادخواستی مبنی بر شکایت به دادسرا.

۳ • شهودی برای اثبات این جرم باید به همراه کلیه مدارک و مستندات ارائه شود.

در پایان باید این نکته را بیان کرد اگر صاحب مال اقدام به شکایت از فردی کند که مالی را برای امانت به او سپرده بود که آن شخص خیانت در امانت کرده است و نتواند ادعای خود را اثبات کند، فرد مقابل هم می‌تواند شکایتی با عنوان افترا (تهمت) به صاحب مال داشته باشد. در صورتی که اثبات شود که شخص مالک با قصد و نیت بد به فرد تهمت وارد کرده است، مجازات حبس از یک ماه تا یک سال به همراه ۷۴ ضربه  شلاق در انتظارش خواهد بود.

مال مورد امانت و منافع ان

اگر مالی را بصورت امانت به شخصی بسپاریم گیرنده امانت نسبت به خود مال و منافع (منفعت های آن مال)آن مسئول است بطور مثال بره ای که از گوسفندی متولد شده یا باغی که امانت داده شده است نسبت به باغ و میوه های ان مسئول است

و اگر از منافع مراقبت نکرد مرتکب جرم شده است و تصاحب وجه مال که از طریق نقد کردن وجه چک حاصل میشود مانند اینکه ما چکی را برای وصول به شخصی میدهیم و ان شخص چک نقد شده را تصاحب میکند.

به جای طلب خود مال مورد امانت را تصاحب کنیم

اگر شخصی مالی را بصورت امانت به ما بسپارد و ما از امانتگذار طلب شخصی  داشته باشیم و هنگام تحویل مال مورد امانت از برگرداندن ان خودداری کنیم  و مال را به جای طلب خود برداریم جرم خیانت در امانت محقق میگردد و شخص امانت دهنده میتواند به عنوان خیانت در امانت از ما در مراجع قضایی شکایت کند!

« خیانت در امانت »

در خیانت در امانت باید حتما مالی را به شخصی امانت دهیم. این جرم در قانون تعریف نشده اما می توان آنرا تعریف کرد: خیانت در امانت یک عمل عمدی و برخلاف امانت امین است که به ضرر صاحب مال تعریف می شود. در عبارت دیگر می توان گفت خیانت در امانت عبارت است از استعمال، تصاحب، اتلاف یا مفقود کرد مال همراه با سوءنیت که از طرف مالک یا متصرف قانونی به شخصی سپرده می شود و بنابر استرداد یا به مصرف رساندن معین آن مال بوده باشد.

خیانت در امانت هم با فعل و هم با ترک فعل صورت می گیرد. خیانت در امانت با فعل زمانی رخ می دهد که مالی به شخصی داده می شود و شخص استفاده دیگری به جز مقصود اصلی انجام می دهد. خیانت در امانت معمولا با فعل صورت می گیرد.

استعمال یعنی استفاده کردن؛ برای مثال انجام کاری که در اختیار شما نبوده است.

تصاحب یعنی وانمود کردن به اینکه مالی که به شما امانت داده شده شرعا و قانونا متعلق به خود شخص شماست.

اتلاف یعنی نابود کردن مال مورد امانت.

مفقود کردن یعنی امین بدون اینکه مال مورد نظر را نابود کند دسترسی به مال را برای مالک غیر ممکن می سازد.

نکته مهم : خیانت در امانت باید عمدی باشد.

برای اینکه جرم خیانت در امانت تحقق یابد باید شرایط زیر فراهم باشد :

۱٫موضوع جرم باید مال یا وسیله تحصیل مال باشد : مال یعنی هر چیزی که ارزش مادی دارد همانند خودرو، گوشی موبایل و … و وسیله تحصیل مال مانند سفته می تواند باشد.

۲٫مال امانت باید از سوی مالک و یا متصرف قانونی به دست شخص امین امانت داده شود.

  • پرسش: اگر برای مثال من گوشی را از فردی سرقت کنم به شخص دیگری امانت دهم و آن شخص از آن استعمال کند، من به عنوان دزد تحت عنوان خیانت در امانت از شخص شاکی می شوم . آیا جرم محقق شده است؟

خیر، یکی از شروط تحقق خیانت در امانت این است که مال توسط شخص مالک یا متصرف قانونی به شخصی تحویل گردد که در اینجا محقق نشده است.

  1. مال باید از طروق قانونی به شخصی امانت داده شود و یا شرط شده باشد که مال قرار است پس گرفته شود. بهتر است که شرایط مکتوب باشد . البته مکتوب بودن الزامی نیست.

خیانت در امانت از جرائم غیر قابل گذشت است؛ یعنی حتی اگر شخص شاکی گذشت کند باز هم مجازات قانونی وجود دارد و گذشت شاکی از جمله مواردی است که می تواند از دادگاه صادر کننده رأی قطعی تقاضای تخفیف کند.

معمولاً مجازات خیانت در امانت ۶ ماه تا ۳ سال حبس است. دلیل استفاده از لفظ معمولاً این است که طبق ماده ۶۷۳ قسمت تعزیرات قانون مجازات اسلامی استثنایی قائل شده است که اگر از سفید مهر و یا سفید امضای شخصی استفاده شود ۱ الی ۳ حبس در پی خواهد داشت. لیکن در خیانت های معمولی مجازات بین ۶ ماه تا ۳ سال حبس است.

خیانت در امانت با کلاهبرداری و سرقت متفاوت است که به این تفاوت ها می پردازیم :

  • در خیانت در امانت ورود ضرر به مالک یا متصرف قانونی شرط و ملاک است حتی اگر شخص خائن بهره ای از مال نبرده باشد. اما در کلاهبرداری شخص کلاهبردار باید حتما سودی از مال برده باشد.
  • اقدام متقلبانه : در کلاهبرداری حتما باید اقدام متقلبانه صورت گیرد مثلا فرد با جعل پرونده وکالت شخصی را فریب می دهد اما در خیانت در امانت فریب و اقدام متقلبانه ای وجود ندارد و شخص با رضایت خود مالی را به امانت می دهد.
  • در سرقت به طور مخفیانه مال مورد سرقت قرار می گیرد ولی در خیانت در امانت شخص با رضایت این مال را به امانت می دهد.

دادگاه صالح برای رسیدگی به جرم خیانت در امانت محلی است که شخص مالک مال را مطالبه می کند و شخص امین انکار می کند و مال را برنمیگرداند.

مال مورد سرقت  و جرم خیانت در امانت 

شخصی که مالی را بصورت امانت به کسی میسپارد باید مالک ان مال باشد و نباید به صورت غصبی ان را بدست اورده باشد یعنی اگر مالی را دزدیده باشد و مال مورد سرقت را به صورت امانت به شخصی بسپارد

و پس از مدتی مال در دست امین تلف شود و یا تحت هر حالتی ان مال از بین برود شخص سارق نمیتواند نسبت به ان  مال شکایتی در باب خیانت در امانت انجام دهد زیرا خود مالک ان مال نبوده است و انرا از طریق سرقت بدست اورده است.

تصرف در مال گمشده خیانت در امانت نیست زیرا مال به امین سپرده نشده است  و مسولیتی بابت ان مال و نگهداری از ان را ندارد و صرفا ان را پیدا کرده است پس  نمیتوان نسبت به ان شکایت خیانت در امانت کرد.

مبحث دیگری که شامل  این بخش است بحث فروش یا تلف کردن عمدی مال اجاره توسط مستاجر که با شرایط پیش بینی شده در قانون میتوان انرا مصداق خیانت در امانت دانست

و اگر مستاجر خانه اش را در زمان تعیین شده تخلیه نکند جرم خیانت در امانت  محقق نمیشود و بحث تصرف عدوانی مطرح است.

و میتوان دادخواست تخلیه عین مستاجره را تقدیم مراجع قضایی نمود.

اما در مورد اجاره اماکن تجاری  تابع قانون خاص است و خوداری از استرداد ان در پایان مدت اجاره از شمول قوانین کیفری خارج است که قانون خاص انرا بیشتر توضیح داده است

اگر از لحاظ حقوق مدنی و با در نظر گرفتن عقود بخواهیم خیانت در امانت را در این عقود پیش بینی کنیم میتوان گفت که در بین عقود خیانت در امانت تنها در عقدهایی محقق میگردد که استرداد (مال را باید به مالک اصلی ان تحویل داد)در انها شرط باشد

پس عقودی مانند عقد بیع (خرید و فروش مال) شامل این مبحث نمیباشد  وبرای امانت گذاشتن  نیاز به قرارداد خاصی یا اینکه انرا در قالب عقد امانی و یا عقد ودیعه در بیاوریم  لازم نیست یعنی طبق قانون مدنی عقدی را تنظیم کنیم و مال را به مدت معینی به امین تحویل دهیم بدون ان که مبلغی بابت نگهداری دریافت کند و اگر امین از ان استفاده نادرست نکند و بطور صحیح از ان مراقبت کند در صورت از بین رفتن ان مال نیز شخص مسوول نیست

اما اگر هیچ قراردادی هم بین انها نباشد و حتی در صورت تحقق عقد ان عقد نیز باطل شود باز هم جرم خیانت در امانت شکل میگردد

اگر ورثه امین در مال سپرده به مورث انها تصرف کنند  خیانت در امانت مجرمانه نیست زیرا مال بواسطه ارث به انها رسیده است

مالکان جدید محسوب میگردند و اما ارتکاب رفتار خائنانه توسط امین حتی پس از فوت امانتگذار و یا پس از فروختن مال توسط امانتگذاراصلی  به دیگری هر چند که به ضرر ورثه یا مالک جدید  تمام میشود و نه به ضرر شخص امانتگذار اول اما در هر صورت جرم  خیانت در امانت است

دکتر میر صادقی در کتاب خود در مورد این بخش چنین توضیح داده اند

که نمیتوان وصی(شخصی که وظیفه دارد وصیت را به اجرا گذارد) را نسبت به اموالی که بر حسب وصیت در ید(اختیار) او میباشد و حکم امین را برای  او دارد مسئول تلف دانست مگر در صورت ظاهر شدن خیانت که بازهم مشمول جرم خیانت در امانت است.

ولی قهری یعنی پدر یا جد پدری را که مسئول اداره اموال مولی علیه  دانسته در صورت تصاحب اموال مولی علیه(صغیر یا مجنون یا غیر رشید )  انها را از لحاظ کیفری مسئول  دانسته

و به مجازات خیانت در امانت محکوم کرده است پس اگر جد پدری تا زمان رسیدن به سن بلوغ یا رفع حجر(دیوانگی)مال او را تصاحب کند یا تلف کند مرتکب این جرم شده است شامل این جرم شده است.

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

خیانت در امانت چیست و چه مجازاتی دارد

تفاوت خیانت در امانت با سرقت

در خیانت در امانت و کلاهبرداری مالباخته با رضایت و آگاهانه مال خودش را در اختیار مرتکب قرار میدهد برخلاف سرقت که در ان مرتکب بدون رضایت صاحب مال اموال او را به سرقت  میبرد و این تفاوت بارز این دو موضوع است

درکتاب قانون مجازات اسلامی ماده ۶۷۳در بخش  تعزیرات اشاره شده است:

(هرکس از سفید مهر یا از سفید امضا که به او سپرده شده است به هر طریقی به دست اورده باشد استفاده نماید به یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد )

اینجا نیز بطور کامل توضیح داده شده است که حتی اگراز چک سفید امضا نیز استفاده نادرست انجام دهیم جرم محقق شده است و برای ثابت کردن این جرم باید تصاحب  یا تلف  یا …. امین همراه با سو نیت او ثابت کرد

زیرا در بعضی از مواقع بر اثر قوه قاهره کنترل مال از عهده ی امین خارج میگردد  و باعث میگردد که مال تلف بشود  مانند اینکه بر اثر اتش سوزی خیاطی لباسی را که خیاط برای عروس اماده کرده بود اتش بگیرد اینجا چون که خیاط سو نیت نداشنه و کنترل شرایط برای او مقدور نبوده است جرمی را مرتکب نشده است

چه زمانی جرم خیانت در امانت محقق میشود؟

از تاریخی که شخص امانت گذار مال مورد امانت را درخواست کند و امین(شخصی که امانت  را در دست دارد) آن را تحویل ندهد و قصد ضرر زدن به مالک را داشته باشد جرم خیانت در امانت محقق میشود!

چگونه از جرم خیانت در امانت شکایت کنم؟

بزرگوران برای شکایت از جرم خیانت در امانت باید به دفاتر خدمات قضایی شهر خود مراجعه کنید و شکایت خود را ثبت کنید و پس از انجام این مرحله باید منتظر ابلاغ در سامانه ثنا بمانید و دفاتر خدمات قضایی شکواییه شمارا به دادسرای محل وقوع جرم ارسال میکنند

و سپس در صورتی که شکواییه شما صحیح شناخته شود پس از تحقیقات و در صورتی که دلیل شما بر اثبات خیانت در امانت امین قوی باشد پرونده به دادگاه کیفری ارجاع خواهد شد.

خیانت در امانت در تعریفی دیگر

جرم خیانت در امانت مانند بسیاری از جرائم علیه اموال سابقه طولانی داشته و از قدیم الایام در جوامع بشری شایعه بوده است  و به عنوان یکی از جرایم علیه اموال محسوب میشود ما در این نوشته مختصر سنگ خواهیم کرد ضمن ارائه تعریفی از جرم خیانت در امانت به ارکان تشکیل دهنده جرم و تشریفات رسیدگی به آن بپردازیم

قانون گذار مثل بسیاری از جرائم  هیچ تعریفی از جرم خیانت در امانت ارائه نکرده و این باعث شد حقوقدانان در تعریف این جرم رویه واحدی را نپیموده که نتیجه آن وجود تعاریف متفاوت و متعدد از علمای صاحب نظر است است که در ذیل به بعضی از آنها اشاره می کنیم .

خیانت در امانت عبارتند از  استعمال ، تصاحب ، تلف یا مفقود نمودن توأم با سوء نیت مالی که از طرف مالک یا متصرف قانونی به کسی سپرده شده یا بنا بر استرداد یا به مصرف معین رسانیدن آن بوده است

خیانت در امانت عبارتند از  استعمال مال مورد امانت توسط امین در جهتی که منظور صاحب مال نباشد .

ارکان تشکیل دهنده جرم خیانت در امانت

در این مبحث به بررسی ارکان تشکیل دهنده جرم خیانت در امانت خواهیم پرداخت  تا زمانیکه این ارکان از سوی محکمه قضائی احراز نگردد امکان محکوم کردن متهم وجود نخواهد داشت .

  عنصر قانونی جرم خیانت در امانت

اصل قانونی بودن جرم و مجازات اقتضا می‌کند  مقنن تمامی اعمال و رفتار مجرمان را مشخص و مجازات آن را سریعا اعلام نماید تا حدالامکان از اعمال سلیقه و استبداد قضات کاسته شود .

از سوی دیگر قاعده فقهی (قبح عقاب بلابیان) مانع از آن می شود که قانون گذار بدون اعلام قبلی اقدام به مجازات نماید بنابراین لاجرم باید هر عنوان مجرمانه ای و به همراه ضمانت اجرای آن قبل از اعلام گردد . در خصوص جرم خیانت در امانت نیز از این اصل حاکم بوده و مقنن برای جرم انگاری این عنوان در ماده ۶۷۴ ق.م.ا. (بخش تعزیرات ) مقرر می دارد :  هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنابراین بوده است است که اشیای مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیا نزد عبوده آنها را بهتر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا طلب یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد .

البته در قوانین و مقررات متفرقه و خاص جرایم در حکم خیانت در امانت  یا صور خاص  این جرم تعیین شده است که مهمترین آنها به شرح ذیل می باشند :

  1. مواد ۵۹۶ و ۶۷۳ قانون مجازات اسلامی
  2. مواد ۳۴۹ ،۳۷۰ و ۵۵۵ قانون تجارت
  3. مواد ۶ و ۱۱ قانون تصدیق انحصار وراثت
  4. ماده ۲۸ قانون ثبت اسناد و املاک

عنصر مادی جرم خیانت در امانت

آن قسمت از جرم که نمود و ظهور بیرونی و خارجی پیدا می کند تحت عنوان عنصر مادی جرم به شمار می رود  که مشتمل بر رفتار مجرمانه مرتکب جرم موضوع جرم و شرایط و اوضاع و احوال لازم برای تحقق جرم است . در ذیل هر یک را به تفصیل توضیح خواهیم داد .

رفتار مجرمانه :  در تعریف رفتار مجرمانه آمده است که ( عمل یا رفتاری است که قانون حالات مختلف آن را از جمله انجام  یا عدم انجام آن وضعیت یا حالت و ……. حسب هر جرم اعلام و برای آن مجازات تعیین نموده است ) است که ممکن است به شکل های ذیل نمود پیدا کند .

الف) فعل : که بر دو قسم مادی و معنوی تقسیم می‌شود . از مصادیق فعل مادی می‌توان به کشتن بردن انتقال دادن اشاره کرد و رفتارهایی چون توهین فریاد زدن و ترساندن از مصادیق عنوان مجرمانه به صورت فعل مثبت معنوی است.

ب)  ترک فعل:  به عنوان فعل منفی نیز مشهور است که اصولاً به صورت مادی تحقق می یابد مانند نبستن در انجام ندادن یک عمل و ….  البته ممکن است به صورت معنوی نیز تحقق یابد مانند اینکه نگهبان بانک پلیس را از وضعیت سرقت مطلع نمی‌کند.

ج) فعل ناشی از ترک عمل :   به نوعی به نتیجه رفتار مجرمانه ناشی از فعل منفی گفته می شود مانند اینکه مادری به فرزند خود شیر نمی دهد تا او بمیرد در صورتی جرم محسوب می شود که مقنن سریعاً به این نتیجه تصریح کند.

د)  حالت:  رفتار مجرمانه ای که مربوط به وضعیت روحی و روانی ایجاد جنایی شخص است مانند ولگردی یا اعتیاد یا فاحشگی

به موجب ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات رفتار مجرمانه جرم خیانت در امانت  یکی از افعال مثبت (استعمال ، تصاحب،تلف،  مفقود نمودن )می باشد که در زیر به تشریح هر یک می پردازیم :

  1. استعمال : استعمال در معنای لغوی به استفاده کردن به کار داشتن و مصرف کردن تعریف می شود بنابراین اگر امین ، مال امانی را بدون داشتن اذن و اجازه استفاده نمایند رفتار مجرمان تحقق یافته است .

آنچه در مورد رفتار مجرمانی (استعمال) باید بدانیم

اولاً :  استعمال باید با سوء نیت به همراه قصد احراز به مالک باشد .

ثانیاً :  استفاده متعارف یا نامتعارف از اموال امانی موثر در مقام نبوده است

ثالثا :  استفاده یا استعمال ممکن است با بقای عین باشد یا با از بین رفتن آن .

  1. تصاحب : تصاحب در زبان انگلیسی به a پی پی appropriation یعنی برخورد مالکانه با مال تعبیر می شود .  بدین معنی که شخص نسبت به مال امانی ادعای تمامی حقوق مالکیت از جمله  ( فروش – رهن – اجاره – هبه – صلح و…) را نماید  و آن را عملی کند بنابراین اگر به شخصی مالی سپرده شده باشد ایشان اقدام به رهن گذاشتن یا اجاره کردن آن مال نماید رفتار مجرمان تصاحب به وقوع پیوسته در صورت وجود سایر شرایط باید وی را  عنوان خائن در امانت تحت تعقیب قرار داد .
  2. اتلاف : سومین رفتار مجرمانه جرم خیانت در امانت اتلاف مال مورد امانت است که لغویان را به از بین بردن نابود کردن و هلاک کردن معنی می‌کند مانند اینکه شخص امین ماشین مورد امانت را پنچر می کند یا روی آن خط می کشد

آنچه در مورد رفتار مجرمانه اتلاف باید بدانیم

اولاً :  اتلاف جزئی یا کلی مال مورد امانت موثر در مقام نیست

ثانیا :  وسیله تلف کردن و نحوه تلف گردن نیز تاثیری ندارد .

ثالثا : اتلاف چه به مباشرت که به سبب امین را در موقعیت خائن قرار می‌دهد.

  1. مفقود : مفقود کردن هر چند در ظاهر متضمن نوعی تقصیر یا اشتباه می باشد لیکن این نوع رفتار مد نظر مقنن نبوده بلکه رفتار مجرمانه صرفاً به حالت مفقود کردن یا مفقود نمودن  که به نوعی با سوء نیت و عمد همراه است را شامل می شود

ب)  شرایط و اوضاع و احوال لازم برای تحقق جرم

مقنن وجود بعضی از شرایط و افعال و اعمال را برای جرم شناختی رفتار امین نسبت به اموال امانی لازم دانسته است  که احراز آنها برای محکومیت مرتکب ضروری است در خصوص آنها به بحث می پردازیم

  1. مرتکب جرم: با توجه به کلمه کسی در تعیین ماده ۶۷۴ که به عنوان عنصر قانونی جرم خیانت در امانت محسوب می شود مرتکب جرم شخص حقیقی بوده و هیچ ویژگی خاصی چون کارمند و…. را ندارد.
  2. موضوعجرم : موضوع جرم خیانت در امانت باید مال یا وسیله تحصیل مال باشد که مشتمل بر اموال منقول و غیرمنقول منافع و حقوق مالی است. در خصوص وسیله تحصیل مال مقنن  به نوشته هایی چون سفته و چک و قبض و نظایر آن اشاره دارد که به صورت تمثیلی ذکر شده است است به این ترتیب باید گفت خیانت ممکن است است نسبت به مال یا وسیله تحصیل مال صورت پذیرد
  3. عنصر سپردن: مهمترین شرح تحقق جرم خیانت در امانت عنصر سپردن می باشد بنابراین لازم است مال موضوع جرم توسط مالک یا متصرف قانونی به امین سپرده شود . در صورت نبود عنصر سپرده شدنتحقق جرم منتفی است.  بدین ترتیب اگر کسی مالی را پیدا کند و نسبت به آن رفتار مجرمانه چون تصاحب  تلف یا استعمال را انجام دهد تعقیب وی تحت عنوان خیانت در امانت امکان نخواهد داشت. البته غالب سپردن موثر نیست. ممکن است به صورت اجاره یا امانت یا رهن یا وکالت باشد حتی ممکن است منشاء سپردن از قرارداد حاصل نشود بلکه به حکم قانون باشد مانند اموال محجور در قیم .

د)حمایت قانونی از ید و مال امانی:  البته قانونی بودن سپرده شدن و حمایت قانون از مال مورد استفاده شده از شروط لازم برای تحقق جرم خیانت در امانت می باشند بنابراین اگر اموال توسط سارق به ثالث سپرده شود و ثالث نسبت به آن اقدام به خیانت کند امکان شکایت خیانت در امانت وجود ندارد چرا که امانت گزارنده ذی سمت نبوده  و اموال مورد حمایت قانونگذار نیست.  همچنین در مورد اموالی که از نظر قانون نامشروع هستند مانند مواد مخدر و…. مگر اینکه قانون مالکیت متصرف را محترم بشمارد.

ذ)  شرط استرداد یا به مصرف رساندن:  یکی دیگر از شروط تحقق جرم خیانت در امانت این است که مال سپرده شده با شرط استرداد یا مصرف معین به امین سپرده شود یعنی مالک زمان تحویل مال به امین به او اعلام کند که فلان زمان آن را به خانواده موسسه شرکت و شخص دیگری تحویل دهد  یا آن را در امور خیریه مصرف نماید. در صورتی که امین خلاف این شرط اقدام کند خائن به امانت محسوب خواهد شد.

خ)تعلق مال غیر:  برای تحقق جرم خیانت در امانت این است که مال یا وسیله تحصیل مال در زمان وقوع جرم متعلق به غیر باشد بنابراین اگر امین مالک مال سپرده شده به خود باشد و آن را تصاحب یا تلف یا استمحال یا مفقود نماید جرم خیانت در امانت محقق نمی‌شود هرچند ندارد که مال متعلق به خود است .

ح) نتیجه جرم

خیانت در امانت یک جرم آنی و مقید به نتیجه است در این خصوص قسمت اخیر ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات اشعار می دارد : ( شخصی که آن اشیا نزد او بوده آنها را بهتر مالکین یا متصرفین آنها …نمایند  …..)  بدین ترتیب ورود ضرر به مالک یا متصرف قانونی از شروط لازم برای تحقق جرم خیانت در امانت می باشد و مهم نیست که از این ضرر شخص خائن منتفع شود یا خیر.

عنصر روانی جرم خیانت در امانت

تحقق جرم خیانت در امانت برخلاف جرایم مادی صرف مانند صدور چک بلامحل نیازمند وجود عنصر روانی است که در ۲ شق قابل توضیح است :

الف)سوء نیت عام:  به اراده و عمد مرتکب در انجام رفتار مجرمانه جرم یعنی در تصاحب و تلف و استعمال و مفقود کردن گفته می شود بنابراین در صورت عدم وجود عمد  عدم وجود اراده در رفتار مجرمانه مرتکب مانند بیهوشی تحقق جرم منتفی است.

ب) سوء نیت خاص: قصد ارتکاب جرم یعنی قصد به نتیجه رساندن جرم یکی از مواردی است که اصولاً تحت عنوان سوء نیت خاص توسط مقررات تعریف می شود البته در مواردی مقنن این انگیزه را نیز تحت عنوان سوء نیت خاص در جرم تعبیه نموده است.

در جرم خیانت در امانت است ورود ضرر به مالک یا متصرف  تحت عنوان سوء نیت خاص بررسی می شود بنابراین اگر امین به جهت جلوگیری از فاسد شدن اموال امانی یا جلوگیری از ضرر بیشتر مالک اقدام به فروش مال امانی نمایند وقوع جرم منتفی است است حتی در عالم خارج عمل امین منجر به نتایج مطلوب می گردد .

  شروع به جرم در جرم خیانت در امانت

اصل بر این است که شروع به جرم هیچ جرمی   جرم محسوب نمی شود اگر اقدامات انجام شده مستقلاً عنوان مجرمانه داشته باشد یا شروع به جرم آن جرم جرم انگاری شود . با توجه به این که شروع به جرم خیانت در امانت فاقد وصف مجرمانه است  لذا تحت تعقیب قرار دادن به این جهت فاقد وجاهت قانونی است.

گفتار دوم : معاونت در جرم خیانت در امانت

مصادیق حصری معاونت در کلیه جرایم را ماده  ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی تعیین نموده است اگر شخصی با استفاده از این مصادیق در تحقق جرم خیانت در امانت موثر باشد مانند اینکه شخص طریقه ارتکاب جرم را به مباشر آموزش دهد یا مرتکب را تطمیع و تحریک کند به این که مال امانی را بفروشد یا خود اقدام به تخریب یا تلف مال امانی نماید معاون در جرم محسوب و به مجازات مندرج در ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ محکوم خواهد شد

شرکت در جرم خیانت در امانت

ماده ۱۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ ضابطه شرکت در جرم را  مستند بودن جرم به رفتار همه شرکاء  اعلام می کند بنابراین اگر عمل مجرمانه استعمال یا تلف یا تاحب یا مفقود کردن به دو نفر یا بیشتر نسبت داده شود در صورت اجتماع شرایط تمامی اشخاص شریک در جرم محسوب و مجازات آنها معادل مجازات فاعل مستقل جرم خواهد بود .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست
+989225192408
تماس با ما
+989225192408