جعل چیست

 

جعل چیست

جعل چیست

دادسرایار توضیح میدهید:

استفاده از سند مجعول چیست

هرچند « جعل و استفاده ازسند مجعول» دو جرم مستقل و مجزا از هم می باشند ؛ لیکن به جهت رابطه مستقیم این دو جرم در مستندات قانونی و مرتکبین آن ها، هر دو جرم به صورت تطبیقی در این مبحث بررسی می شوند تا تفاوت و تشابه های این عناوین مجرمانه بر خواننده آشکار گردد..

جعل چیست

قانونگذار در مواد ۵۳۲ الی ۵۴۲ از قانون مجازات اسلامی ( بخش تعزیرات ) به جرم انگاری «جعل و استفاده از سند مجعول» که ما در ادامه ضمن تعریف هر دو عنوان مجرمانه به بررسی شرایط و ارکان تشکیل دهنده آن خواهیم پرداخت، پرداخته است.

گفتاراول:تعریف جرم جعل اسناد

بیشتر بخوانید: وکیل ادم ربایی

«جعل» در لغت به معنای دگرگون کردن، گردانیدن، وضع کردن، قرار دادن، آفریدن، منقلب نمودن، ساختن و ایجاد کردن به کار رفته است. در قانون تعریفی ازجرم «جعل» ارائه نشده است، لیکن بعضی از اساتید و علمای حقوق در این زمینه تعاریفی ارائه داده‌اند که به ذکر بعضی از آنها می پردازیم:  

۱.جعل عبارت است از: «ساختن نوشته هایی بر خلاف حقیقت یا امضایی نمودن شبیه امضای دیگری. ولی هر خلاف حقیقتی را نمی توان جعل شمرد.»

۲. جعل سند یا سند سازی عبارت است از: «ساختن نوشته به خلاف واقع با سوءنیت به نحوی که قابل اضرار به غیر باشد خواه به صورت تقلبات مادی از قبیل تغییروتبدیل و یا تقلید از کلمات و ارقام و امضا به انحاء مختلف به طوری که موجب نمایش خلاف واقع شود، خواه به تقلب معنوی و تزویر از قبیل تغییر ماهیت در موضوع نوشته در حین تنظیم و یا تصدیق به الزام و اقناء و ابراء اشخاص ذی مدخل برخلاف و به نحو اغفال و یا مسکوت گذاشتن بعض از اظهارات و اعترافات و شرایط موثری که مورد قبول و توافق اشخاص ذی مدخل می باشد.

در حین تنظیم سند و یا به هر نحو دیگری امر غیر واقعی را واقع نمود کردن»

۳. جعل عبارت است از:« ساختن و تغییر دادن محیلانه یک نوشته به ضرر دیگری»

بنابر تعاریف آرایه شده همانطور که استاد معظم حقوق جناب آقای میر محمد صادقی اظهار فرمودند باید گفت که سند مجعول، سندی است که:« در ظاهر امر در مورد تنظیم کننده خود یا مفاد خود به خواننده دروغ می گوید» به فرض مثال شخص (الف) اقدام به امضا و صدور یک برگ چک از حساب آقای (ب)  به صورت مجعولانه می‌کند ولی در ظاهر سند مجعول، تنظیم‌کننده خود را شخص (ب) یعنی صاحب حساب معرفی می کند لیکن در حقیقت این درست نبوده بلکه صادرکننده واقعی چک شخص (الف) می باشد.

گفتار دوم: تعریف جرم استفاده از سند مجعول

۱.منظور از استفاده از سند مجعول یعنی ارائه یا استناد به سند مجعول و یا به کار انداختن سند مجعول است به عبارتی به کار بردن عالمانه نوشته یا سند یا اشیای دیگر مانند مهر، علامت، منگنه مجعول و… جرم را محقق می‌سازد و استفاده یا انتفاع مادی یا معنوی مرتکب لازم است نیست.

۲.علم به مجعول بودن و به کار بردن سند یا اشیاء دیگری برای صدق عنوان مجرمانه استفاده از سند مجعول از شروط لازم و کافی است.

۳. ممکن است استفاده کننده از سند مجعول، شخصی غیر از جاعل باشد شخصی کارت ملی جعل میکند و شخص دیگری با علم به جعل بودن از آن استفاده می نماید، همچنین ممکن است استفاده کننده و جاعل یک شخص باشد. در هر حال جرم جعل و استفاده از سند مجعول دو جرم مستقل و مجزا و دو عمل کیفری مختلف می باشند؛ یعنی اگر کسی سندی را جعل کرده و از آن استفاده نماید، مرتکب دو جرم شده که به موجب قانون برای هر یک مجازات مستقلی در نظر گرفته شده است .

جعل چیست

جعل چیست

ارکان تشکیل دهنده جرم جعل و استفاده از سند مجعول

گفتار اول: رکن قانونی جرم جعل و استفاده از سند مجعول

قانونگذار به جای ارائه تعریف جرم جعل، صرفاً به ارائه مصادیق آن در ماده ۵۲۳ ق.م.ا. اکتفا نموده است در این ماده می‌خواهیم که:«جعل و تزویر عبارتند از: ساختن نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیررسمی، خراشیدن یا تراشیدن قلم بردن یا الحاق یا محو یا اثبات یا سیاه کردن یا تقدیم یا تأخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی یا الصاق نوشته ای به نوشته دیگر یا به کار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن و نظایر این ها به قصد تقلب» مقنن در ادامه به بیان انواع مصادیق مجرمانه جعل و استفاده از سند مجعول در اسناد عادی و رسمی یا سایر اشیاء از مواد ۵۲۳ الی ۵۴۲ قانون مجازات اسلامی پرداخته است.

علاوه بر مواد فوق الذکر، این عناوین در بعضی از قوانین خاص، به شرح ذیل جرم انگاری شده اند:

۱.مواد ۱٠ الی ۱۲ از قانون رسیدی به تخلفات، جرایم و مجازات مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه.

۲. مواد ۱۵ و ۱۸ از قانون مجازات نیروهای مسلح.

بیشتر بخوانید: مراحل رسیدگی کیفری

گفتاردوم: رکن مادی جرم جعل و استفاده از سند مجعول

آن  قسمت از جرم که ظهور و نمود بیرونی و خارجی پیدا می کند تحت عنوان عنصر مادی جرم به شمار می آید که شامل رفتار مجرمانه، مرتکب جرم، موضوع جرم و اوضاع و احوال لازم برای تحقق جرم است که در سه بند جداگانه به توضیح و تشریح آن ها می پردازیم.

جعل چیست

جعل چیست

بند اول _ رفتار مجرمانه: بر اساس ماده ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مصادیق مجرمانه جعل با توجه به نوع جرم «جعل مادی یا مفادی» متفاوت می باشد که در ذیل به توضیح هر کدام خواهیم پرداخت:

الف) جعل مادی: جعل مادی صرفا با فعل مثبت مادی بوده و زمانی تحقق می یابد که در یک نوشته به صورت فیزیکی تحریف صورت گرفته باشد به بیان دیگر تغییرات انجام شده محسوس و مشخص باشد. تغییرات انجام شده در نوشته ممکن است به یکی از صورت های زیر باشد.

۱.خراشیدن: از بین بردن و محو یک جزء از کلمه در سند یا نوشته با وسایلی  مانند چاقو، تیغ و ناخن ۳ را به ۲ تبدیل کنیم و یا از بین بردن حرف  «ی»  از کلمه حسین آن را تبدیل به حسن کنیم.

 ۲.خراشیدن: شامل از بین بردن تمام کلمه است که این عمل نیز توسط وسایلی مثل تیغ یا چاقو صورت می گیرد؛مثلا تراشیدن اسم پدر کسی از سندی و گذاشتن اسم پدر خود، به قصد اینکه در آینده مورد استفاده قرار گیرد.

جعل چیست

۳.الحاق:شامل اضافه نمودن رقم، عدد، کلمه یا علامت مخصوص دستور زبان در قسمت های خالی بین سطور و یا بین کلمات یک نوشته یا سند می باشد که مؤثر در تغییر معنی است. مثل اضافه کردن چند صفر به ارقام مندرج در چک یا اضافه کردن حرف «ی» به واژه حسن و تبدیل نمودن آن به حسین.

۴.قلم بردن: تبدیل کردن و تغییر دادن حروف و کلمات یا ارقام موجود بدون اینکه کلمه و رقم جدید اضافه شود مثل تبدیل ۲ به ۵ و یا ممکن است مرتکب با استفاده از قلم بخش هایی از یک نوشته یا سند را ناخوانا مرده و یا خط بزند.

۵.محو: پاک کردن و از بین بردم جمله یا کلمه یا حرف یا عدد یا رقمی در یک نوشته یا سند به گونه ای که نتوان به آن پی برد که معمولا با مواد شیمیایی یا وسایلی مانند پاک کن، لاک

 غلط گیر، آب و دستگاه های تایپ صورت می گیرد.

۶. اثبات: اعتبار دادن به امر باطل مندرج در سند یا نوشته مثل پاک کردن خط قرمز بطلان از روی سند که مصداق رفتار مجرمانه «اثبات» خواهد بود. همچنین است اگر شخصی یکی از چک های بانکی را که با منگنه سوراخ باطل شده بوده را با اضافه نمودن قسمت پاره شده دوباره معتبر سازد.

۷.سیاه کردن: ناخوانا کردن قسمتی از یک نوشته یا سند به وسیله ایجاد لکه جوهر.

۸.الصاق:مونتاژ اسناد من نوشته ها به همدیگر به طور متقلبانه؛  مثلاً جدا نمودن امضاء فردی از ذیل یک نوشته و وصل کردن آن به یک سند مالی. در این حالت قسمت هایی از یک نوشته یا سند به نوشته یا سند دیگر منضم می شود به طوری که آنچه به وجود می‌آید،  نوشته واحدی تصور شود. شیوه انجام کار مهم نیست ممکن است ضمیمه کردن از طریق منگنه کردن، چسبانیدن و یا به طرق دیگر انجام شود به شرط اینکه آنچه حاصل می‌شود نوشته واحدی محسوب گردد.

۹. به کار بردن مهر دیگری:  استفاده از دیگری (اعم از شخص حقیقی یا حقوقی) بدون اجازه صاحب آن، در سند یا نوشته که قابلیت اضرار دارد اعم از اینکه مهر نزد او به امانت باشد یا به طور غیر قانونی تحصیل کرده باشد.

۱٠. تقدیم یا تأخیر سند نسبت به تاریخ حقیقی آن: که ممکن است از مصادیق جعل مادی یا معنوی باشد. در این حالت شخص پس از تنظیم سند، تاریخ مندرج در آن را جلو یا عقب می اندازد. مانند چکی که با توجه به تاریخ مندرج در آن و به دلیل شمول مرور زمان شش ماهه قابلیت تعقیب کیفری را از دست داده و مرتکب با تغییر تاریخ مندرج در آن امکان کیفری را فراهم می آورد.

جعل چیست

لازم به ذکر است با توجه به واژه «و نظایر این ها» در قسمت اخیر ماده ۵۲۳ ق. م. ا. موارد و مصادیق یاد شده حصری نبوده و تمثیلی می‌باشند.

ب)جعل معنوی یا مفادی:در «جعل معنوی» جاعل عمل فیزیکی لنجام نمی دهد،بلکه «جعل» در عالم ذهن صورت می پذیرد که ممکن است به صورت فعل مادی یا ترک فعل باشد. مقنن در ماده ۵۳۴ ق.م.ا.     « جعل معنوی» را پیش بینی کرده و بیان می دارد:  »هر یک کارکنان ادارات دولتی و مراجع قضائی و مأمورین به خدمات عمومی که در تحریر نوشته ها و قراردادهای راجع به وظایفشان مرتکب جعل و تزویر شوند اعم از اینکه موضوع یا مضمون آن را تغییردهند یا گفته و نوشته یکی از مقامات رسمی، مهر یا امضای یکی از طرفین را تحریف کنند یا امر باطلی را صحیح یا صحیحی را باطل یا چیزی را که بدان اقرار نشده است اقرار شده جلوه دهند علاوه بر مجازات های اداری و جبران خسارت وارده به حبس از یک تا پنج سال یا شش تا سی میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد.»رفتار مجرمانه جعل مفادی متفاوت و به شرح مادی فوق الذکرمی باشد مجالی است تا به بررسی مصادیق ذکر شده بپردازیم:

۱.ایجاد قرارداد: قرارداد ممکن است با تبانی طرفین و یا بدون اطلاع آن ها تنظیم شود.                         وممکن است بدون اطلاع یک طرف و یا با تغییر بیانات و اظهارات مندرج درسند ساخته شود.

۲.تغییر یا جعل اسامی اشخاص: این نوع جعل بیشتر در مورد اسناد رسمی صورت می پذیرد بدین ترتیب متعاملین و حاضرین در دفترخانه برای امضاء سند غیر از کسانی است که نامشان در سند ذکر شده است.

۳.امر صحیح را باطل یا باطل را صحیح جلوه دادن:مانند اینکه معامله ای صورت نگرفته و سردفتر اسناد رسمی آن را انجام یافته، معرفی می کند یا اینکه منشی دادگاه قبل ازصدور قرار یا حکم نهایی، فرم مربوطه را تنظیم و نام و نام خانوادگی رئیس دادگاه را نوشته و برابر اصل نموده و با امضاء و مهر خود به شاکی ابلاغ می نماید.

۴.اقرار شده جلوه دادن چیزی که به آن اقرار نشده: در این فرض امری که بدان اقرارنشده، اقرارشده جلوه داده می شود؛ مانند موردی که به متهم تفهیم اتهام می گردد و وی نمی پذیرد؛ ولی منشی دادگاه در صورت جلسه به جای اینکه بنویسد:«اتهام را قبول ندارم» می نویسد:«اتهام را قبول دارم»

بند دوم _ شرایط و اضاع و احوال لازم برای تحقق جرم: مقنن وجود بعضی از شرایط و اوضاع و احوال را برای جرم شناختن مصادیق جعل و استفاده از سند مجعول لازم و ضروری می داند که در صورت عدم وجود آن ها یا عدم احراز آن ها باید قائل به عدم تحقق جرم جعل شد.

الف) سمت مرتکب: قانون گذار در متن مواد مربوط به جعل و استفاده از سند مجعول از کلمه «هرکس» استفاده نموده؛ بنابراین، هیچ ویژگی خاصی در مرتکب برای تحقق این جرایم شرط نشده است و هر فرد ایرانی یا خارجی، زن یا مرد، نظامی یا غیرنظامی،… می تواند مرتکب جرم باشد.

ب) موضوع جرم جعل: موضوع جرم جعل ممکن است سند یا نوشته و یا سایر چیزهای مذکور در قانون مثل تمبر، منگنه، علامت، امضاء و مهر باشد.

ج) طریقه انجام جرم: مطابق ماده ۵۲۳ ق.م.ا. جعل و تزویر ممکن است «ساخت یا تغییر دادن نوشته یا سند یا مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیررسمی و سایر اشیاء و… باشد» که در ذیل به تشریح هر کدام می پردازیم:

۱.ساختن نوشته: نوشته ورقه ای است که از نظرقانون و عرف فاقد وصف سند و غیر قابل استناد باشد ولی دارای آثاری است؛ مثلا، شخصی نوشته ای به نام و امضای شخصی تنظیم کرده و از این طریق درخواست شغل یا وجهی از کسی می نماید.

جعل چیست

در مورد نوشته توجه به چند نکته ضروری است:

اولاً: در ساختن نوشته باید«امکان به اشتباه انداختن» مردم وجود داشته باشد؛ یعنی آن ها چیز تقلبی را به جای اصل بگیرند البته «شبیه بودن» شرط نمی باشد.

ثانیاً: این که لازم نیست مطالب تحریف شده در نوشته توسط خود جاعل  ذکر شده باشد.

جعل چیست

ثالثاً: این که نوشته باید دارای شرایط و خصوصیاتی باشد یعنی نوشته ای که ساخته می‌شود باید دال بر وجود رابطه حقوقی و دارای ارزش حقوقی باشد، اگر نوشته که در آن قلب حقیقت صورت گرفته فاقد ارزش باشد و نتواند مثبت حق قرار گیرد، مشمول ماده و حکم قانونی نخواهد بود.

۲.ساختن سند: بر اساس ماده ۱۲۸۴ق.م.«سند عبارت است از هر نوشته که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد» نوع سند رسمی یا عادی در تطبیق مجازات مؤثر خواهد بود.

در خصوص ساختن نوشته یا سند ذکر چند نکته ضروری است:

اولاً: حقیقت در نوشته یا سند موقعی مورد تعقیب کیفری قرار می گیرد که موجب تحقق امری یا اثبات موضوعی و یا سلب آن باشد.

ثانیاً: در موردی که نوشته یا سند ایجاد حق کرده و سند و مدرکی برای اعمال کننده آن نباشد، جعل مصداق پیدا نخواهد کرد.

ثالثاً: وجود حداقل شباهت به طوری که بتوان سند یا نوشته یا امضا یا مهر را به منتسب الیه  نسبت داد، در تحقق جعل ضروری است. در این خصوص شعبه دوم دیوان عالی کشور در رأی شماره ۷۸۲- ۱۱/۴/۱۳۱۸ بیان نموده است:« درست است که جعل عبارت است از ساختن نوشته یا امضاء یا مهر دیگری بر خلاف حقیقت ولی شباهت تامه سند مجعول یا خطوط و امضاء و مهر اصلی در هیچ یک از موارد مربوط به جمع رکن اساسی جعل شناخته نشده است و جزئی شباهت چیز های ساختگی با اصول آن دربادی امر کافی است…» بنابراین، اگر هیچ گونه شباهتی بین سند یا نوشته مجعول با اصل وجود نداشته باشد از شمول مقررات جعل خارج و بایستی با مقررات دیگر تطبیق داده شود.

۳. تغییردادن سند: بدون اینکه سند یا نوشته ابتدا توسط جاعل ساخته شود. بلکه سند یا نوشته وجود دارد و جاعل صرفاً روی سند موجود تغییر انجام می‌دهد و این تغییر در صورتی «… جعل محسوب می شود که بر روی یک سند یا نوشته از سیل و معتبر باغ شود و نه بر روی یک مدرک جعلی یا غیرمعتبر. پس اگر کسی تاریخ یا نام ذکر شده بر روی یک مدرک جعلی را تغییر دهد، مرتکب جعل نخواهد شد؛ ولی هرگاه ششخصی«تاریخ» مندرج بر روی یک سند اصیل را تغییر داده باشد و بعدأ شخص دیگری «نام» مذکور در آن تغییر دهد، عمل هر دو نفر جعل محسوب می شود.»  لذا تغییرات روی کپی اسناد حتی به فرض برابر اصل شدن با هم جمع محسوب نمی‌شود. به تبع، استفاده کننده این نوع اسناد نیز مرتکب جمع «استفاده از سند مجعول» نشده است.

بنابراین باید گفت که:

اولاً: جعل در چیزهایی قابل تصور است که خود آن ها ساختگی و تقلبی نباشد.

ثانیاً: موضوع جرم جعل ماهیتا ساختگی و تقلبی است؛ یعنی باید تقلب در اصل و ماهیت سند باشد بنابراین صرف ارائه اطلاعات دروغ جعل نمی باشد.

بند سوم _ نتیجه جرم جعل: جهت حصول نتیجه مجرمانه جرم جعل ورود حداقل ضرر بالقوه ضروری می باشد. در این خصوص ذکر چند نکته لازم به نظر می رسد:

جعل چیست

اولاً: ضرر حاصل شده حتماً نباید بالفعل باشد بلکه ضرر محتمل و بالقوه هم جهت حصول نتیجه مجرمانه کفایت خواهد کرد. در این خصوص دیوان عالی کشور در یکی از آراء خود اعلام می دارد:«… ضرر آنی شرط تحقق جرم (جعل) نیست، بلکه عمل جعل اگر در آینده و حتی بالقوه متضمن ضرر دیگری باشد، مورد با موارد مربوط به جعل منطبق است

لازم به ذکر است که عدم لزوم و ضرر بالفعل هنگامی است که عمل ساختن، تغییر دادن نوشته یا هر چیز دیگری که موضوع را تشکیل می دهد، تمام شده باشد.  هرچند که در لحظه ارتکاب عمل، جاعل قصد به کاربردن نوشته یا فریب را نداشته باشند. البته چنانچه احتمال ورود ضرر (بالقوه) هم وجود نداشته باشد جرم جعل محقق نخواهد شد.

دیوان عالی کشور در یکی از آراء خود چنین اظهار می‌دارد: «ارتکاب کسی به جعل ارقامی در دفترغیر رسمی خود جرم نیست؛ زیرا دفتر متهم که رسمی نبوده جز علیه خود او قانوناً در هیچ مقامی سندیت ندارد؛بنابراین نمی‌توان عملیات او را در دفتر مزبور مشمول ماده ۱۰۶ قانون کیفر عمومی یا سایر مواد جزایی قرارداد» بنابراین، برای تحقق نتیجه مجرمانه جرم جعل «قابلیت اضرار سند به غیر» ضروری است. متضرر از جرم نیز ممکن است افراد حقیقی یا حقوقی باشد.

ثانیاً: ضرر وارد شده لزوماً ضرر مادی نیست بلکه ورود ضرر معنوی نیز موجب تحقق جرم جعل خواهد شد. دیوان عالی کشور نیز در اراء مختلفی به کفایت تحقق ضرر معنوی جهت تحقق جرم جعل اشاره نموده است و در یکی از اراء خود اظهار می دارد:«اگر کارمند دولت برای استفاده از مرخصی برگ گواهی نامه پزشک جعل نماید، هر چند مرخصی او بدون استفاده از حقوق باشد، عمل او جعل محسوب است. چه برای تحقق بزه جعل، اضرار اعم از ضرر مالی و غیرمالی می باشد و اگر در این مورد ضرر مالی متوجه خزانه دولت نشده باشد، صرف استفاده از وقت که می بایست صرف خدمت دولت شود، به وسیله ساختن نوشته برخلاف حقیقت، جعل به شمار می رود و استفاده از آن نیز بزه محسوب خواهد بود.»

همچنین چنانچه ضرر وارده به این صورت باشد که شخص با فعل خود آثار جرم دیگری را از بین ببرد در صورت اجتماع سایر شرایط، جرم جعل تحقق خواهد یافت؛مثلاً کسی با تغییر دادن ارقام و اعداد آثار اختلاس شخص دیگری را از دفاتر و اسناد دولتی محو نماید.

شعبه دوم دیوان عالی کشور در یکی از آراء خود بیان می دارد:«ارقام و اعداد در دفاتر و ته چک ها ولو آنکه به قصد محو کردن آثار جرم اختلاس باشد، مشمول عنوان جعل بوده و قابل مجازات است.»

ثالثاً:عدم منافع ممکن الحصول یا عدم النفع نیز در خصوص تحقف ضرر وارده و نتیجه مجرمانه جرم جعل کفایت می کند. البته نفع باید مسلم الحصول و منشأ آن شرعی باشد مانند اینکه شخص نام یکی از موصی لهم را از وصیت نامه پاک کرده و از این طریق وی را از حق خود محروم نماید.

جعل چیست

گفتار سوم: رکن معنوی جرم جعل و استفاده از سند مجعول

همانند بسیاری از جرائم عمدی «جعل و استفاده از سند مجعول» نیز نیازمند عنصر روانی است تا مرتکب آن ها قابل مجازات شود؛ بنابراین«سوءنیت از عناصر لازمه جرم  جعل  به  شمار می رود» و بر دو نوع «عام و خاص» می باشد که در ذیل به توضیح اختصاری هر کدام می پردازیم:

بند اول_ سوءنیت عام: سوء نیت عام در جرم جعل همان عمد آگاهی مرتکب در ساختن و یا تغییر دادن است؛ یعنی عمل باید آگاهانه انجام گیرد و چنانچه در حالت مستی،خواب و یا بی ارادگی انجام شود، فاقد سوء نیت عام خواهد بود.

بند دوم _ سوء نیت خاص: سوء نیت خاص نیز قصد فریب دادن اشخاص در پذیرفتن سند یا نوشته جعلی به جای اصل و از این طریق ورود ضرر به آنان است؛ یعنی قصد ایراد هر گونه ضرر مادی یا معنوی بدون اینکه منتفع شدن شخص جاعل ضروری نمی باشد؛ بنابراین، صرف قصد ایراد ضرر اعم از مادی و معنوی به دیگری جهت تحقق عنصر روانی جرم جعل کفایت خواهد کرد.دیوان عالی کشور در این زمینه در یکی از اراء خود اظهار می دارد:«در بزه جعل حتماً شرط نیست که شخص مرتکب استفاده نماید بلکه، با تحقق سایر ارکان و عناصر بزه مزبور،اگر استفاده غیر هم، ولو به نحو امکان و قابلیت محرز گردد عمل جعل خواهد بود.»

جعل چیست

انگیزه یا داعی در تحقق جرم و مسئولیت کیفری آن موثر نخواهد بود. جهت تقارن عنصر مادی و معنوی جرم جعل قصد مجرمانه باید حین ارتکاب جعل وجود داشته باشد.

چنانچه  کسی نوشته ای را با حسن نیت و بدون قصد مجرمانه یا به تصور اینکه مال خود است امضاء نماید و سپس از آن می تپاند به عنوان جرم استفاده از یند مجعول مورد پیگیری واقع شود.

مبحث سوم: احکام ویژه در خصوص جرم جعل واستفاده ازسند مجعول

گفتار اول:شروع به جرم،جرم جعل و استفاده از سند مجعول

بند اول _ شروع به جرم، جرم جعل: شروع به جرم در حقوق کیفری بدین صورت تعریف شده که هر گاه شخصی از مرحله تصمیم گیری عبور کرده و با فراهم آوردن وسایل و ادوات جرم وارد مرحله اجرا گردد تا زمانی که جرم به طور کامل محقق نگردیده، می توان شروع به جرم را جهت شخص مرتکب تصور نمود؛ یعنی در واقع«در شروع به جرم» عنصر مادی به طور ناقص اتفاق افتاده است.

در ماده ۵۴۲ ق.م. اسلامی به مجازات شروع به جعل و ترویز اشاره شده که در خصوص این جرم به نظر می رسد اعمال متقلبانه ای که بر روی نوشته یا سند یا هر مدرک دیگری انجام می شود؛ ولی هنوز به اتمام نرسیده است را می توان به عنوان «شروع به جرم جعل» در نظر گرفت. مانند اینکه فردی اقدام به طراحی اسکناس تقلبی می کند؛ لیکن قبل از شروع به عملیات اجرایی توسط مأمورین انتظامی شناسایی و دستگیر می گردد.

وفق ماده ۵۴۲ ق.م.ا. مجازات شروع به جعل و تزویر حداقل مجازات تعیین شده همان مورد خواهد بود.

بند دوم _ شروع به جرم، جرم استفاده از سند مجعول: اصل بر این است که شروع به جرم  هیچ جرمی، جرم محسوب نمی شود مگر اینکه اقدامات انجام شده عنوان مجرمانه مستقل داشته باشند یا شروع به جرم آن جرم، جرم انگاری شده باشد. با توجه به مستندات قانونی موجود شروع به جرم « استفاده از سند مجعول» از سوی مقنن، جرم انگاری نشده است؛ بنابراین تحت تعقیب قرار دادن شخص به بدین جهت امکان پذیر نخواهد بود، مگر اقدامات انجام شده مستقلاً قابل مجازات می باشد.

گفتار دوم: معاونت در جرم جعل استفاده از سند مجعول

ممکن است بی آنکه کسی در عملیات اجرایی جرمی شرکت داشته باشد، به طرق مختلف، دیگری را در ارتکاب عمل مجرمانه یاری دهد؛ به عبارت دیگر، معاون غالباً در اجرای عملیات اجرایی شرکت ندارد چون در این صورت مباشر یا شریک خواهد بود.  بلکه به انحاء مختلف در اجرای جرم به شرح مصادیق مندرج در ماده ۱۲۶ ق. م. ا.  مساعدت و همکاری می نماید.

بنابراین، چنانچه فردی، دیگری را به طرق مذکور در ماده فوق الذکر  در انجام جرم جعل و استفاده از سند مجعول یاری رساند، تحت عنوان معاون جرم قابل تعقیب خواهد بود.

گفتار سوم: شرکت در جرم جعل و استفاده از سند مجعول

مقنن در ماده ۱۲۵ ق. م. ا.  ضابطه شرکت در جرم را «مستند بودن جرم به رفتار همه» اعلام می دارد؛ لذا چنانچه مصادیق ذکر شده در قانون جهت تحقق جرم جعل و استفاده از سند مجعول را بتوان به رفتار دو یا چند نفر نسبت داد، همگی آن ها شریک در جرم محسوب و به محسوب و مجازات فاعل مستقل آن جرم محکوم خواهند شد.

جعل چیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست
+989225192408
تماس با ما
+989225192408