حق انتفاع در قانون مدنی

حق انتفاع در قانون مدنی

با سلام حنیور هستم از وب سایت حقوقی دادسرایار از شما بابت همراهی ما متشکریم.

ماده۴۰ قانون مدنی حق انتفاع را اینگونه توصیف میکند.حقی است که به موجب ان شخص میتواند از مالی که عین ان ملک دیگری است یا مالک خاصی ندارد استفاده کند.

کلمه انتفاع از کلمه نفع اختباس شده است و به معنای بهره و نفع بردن است. در حق انتفاع یک ملک یا مالی که با بقای عین قابلیت استفاده دارد موضوع حق انتفاع است. اما دو فرد بر ان ملک یا مال به صورت قانونی تسلط دارند.

  • فرد اول؛ مالک موضوع حق انتفاع
  • فرد دوم؛ شخصی که حق بهره بردن و انتفاع از ان مال را دارد که منتفع نام دارد.

انواع حق انتفاع

حق انتفاع در قانون مدنی

در قانون مدنی حق انتفاع  انواع گوناگونی دارد

۱٫ عمری

حق انتفاع عمری عبارت است از، به موجب قراردادی از جانب مالک برای شخصی به مدت عمر خود یا عمر منتفع و یا عمر شخص ثالثی برقرار میشود اگر حق انتفاع برای مدت عمر مالک باشد با فوت مالک برطرف میشود ولی اگر به مدت عمر منتفع یا ثالث باشد فوت مالک در ان اثری ندارد و وراث نمیتوانند مزاحم صاحب حق شوند.

۲٫ رقبی

در این نوع از حق انتفاع هم مدت زمان معتبر بودن قرارداد توسط مالک مشخص می‌شود و ربطی به طول عمر اشخاص ندارد. ماده‌ی ۴۱ در قانون مدنی: «رقبی حق انتفاعی است که از طرف مالک برای مدت معینی برقرار می‌گردد.»

۳٫ سکنی

در این مورد نیازی به مشخص کردن مدت زمان نیست و تا زمانی که مالک زنده است یا از تصمیم خود رجوع نکرده است، حق مزبور  وجود دارد . طبق ماده‌ی ۴۳ قانون مدنی: «گر حق انتفاع عبارت از سکونت در مسکنی باشد سکنی یا حق سکنی نامیده می‌شود و این حق ممکن است به طریق عمری یا به طریق رقبی برقرار شود.»

۴٫ حبس مطلق

اگر مالک به صورت مطلق و بدون تعیین زمان، انتفاع از مال یا ملک خود را به شخص دیگر واگذار کند، حبس مطلق میباشد  و تا زمان فوت مالک یا رجوعش، این قرارداد معتبر است. طبق ماده‌ی ۴۴ قانون مدنی: «در صورتی‌که مالک برای حق انتفاع مدتی معین نکرده باشد حبس مطلق بوده و حق مزبور تا فوت مالک خواهد بود مگر اینکه مالک قبل از فوت خود رجوع کند.»نکته(حبس مطلق عقدی است جایز و با مرگ و حجر مالک و منتفع منحل میشود.

نکات حق انتفاع

۱٫حمل پیش از تولد نیز موجود است و اگر زنده متولد شود حق میتواند حق انتفاعی را که به سود او ایجاد شده تملک کند

۲٫تعریف قبض عبارت است از( از قبض، آن است که مبیع تحت اختیار و استیلای مشتری یا قائم مقام او قرار گیرد. )در حبس اعم از عمریو… قبض شرط صحت است. تعریف دوباره خیس جهت یاداوری(اگر مالک به صورت مطلق و بدون تعیین زمان، انتفاع از مال یا ملک خود را به شخص دیگر واگذار کند، حبس مطلق میباشد  و تا زمان فوت مالک یا رجوعش، این قرارداد معتبر است)

۳٫اگر پیش از قبض یکی از دو طرف بمیرد یا محجور شود عقد باطل است.

 

تکالیف منتفع پس از انعقاد قرارداد

  1. منتفع نباید از حق خود سوءاستفاده کند بلکه باید بطور معمول و عرفی رفتار نماید چنانچه مالک روشی و معیاری خاص را مشخص کرده باشد، باید مطابق آن از مال یا ملک استفاده نماید. به علاوه نباید مصرف مال را تغییر دهد، برای مثال اگر حق انتفاع از ثمرات زمین برنج به او واگذار شده است  نباید در ان زمین گندم بکارد و از گندم منتفع شود.
  2. منتفع باید از مال یا ملک مورد نظر نگهداری و از اعمالی که به آن زیان می‌رساند پرهیزکند.
  3. منتفع نسبت به مخارج و هزینه‌هایی که جهت سود بردن از مال یا ملک نیاز باشد، مسئول است و مالک در این‌باره تکلیفی ندارد اما مالک  در جایگاه خود نسبت به مخارجی که برای نگهداری از اصل مال یا ملک نیاز باشد مسئول است

حق انتفاع چگونه زایل میشود

در موارد گوناگونیحق انتفاع به پایان میرسد از جمله

۱. انقضای مدت قرارداد

مثلا در مورد عمری با فوت شخصی که حق انتفاع به مدت عمر او برقرار گشته است یا در وقف با انقراض طبقات موقوف علیهم (افرادی که وقف به آنها اختصاص داده شده است).

۲٫ تلف مال موضوع حق

اگر مال یا ملک از بین برود، دیگر سببی برای بهره‌برداری منتفع نیست و حق او نیز خود به خود زایل می‌شود؛ اما در صورتی‌که بخشی از مال تلف شود، حق منتفع نسبت به بخشِ درگیرِ مال که هنوز پابرجاست، باقی می‌ماند.

۳٫ اعراض منتفع از حق خود

اگر منتفع از حق خود گذشت کند و آن را اسقاط نماید چه به صورت قرارداد و چه به صورت بیان اراده‌ی مستقیم- قرارداد انتفاع پایان می‌یابد.

۴٫ فک ملک

این مورد درصورتی است که به حکم دادگاه و به موجب قانون ملک یا مال از ملکیت مالک خارج گردد برای مثال ملک عمومی  شود.

۵٫رجوع مالک در حبس مطلق

۶٫ جلوگیری از اعمال حق در ده سال

اگر ده سال از تاریخ انعقاد قراردادِ برقراری حق انتفاع بگذرد و منتفع نتواند از حق خود استفاده کند، دیگر نمی‌تواند ادعایی بر آن داشته باشد و قرارداد زایل گشته است (در مورد وقف استثنائا مدت مزبور بیست سال است)

پس از پایان حق انتفاع، منتفع دیگر حقی در مال یا ملک ندارد و موظف است موضوع حق را به صاحب آن بازگرداند.

ممنونیم از اینکه تا انتهای این پست با تیم وکلا و متخصصین حقوقی دادسرایار همراه بودید

  نظرات